Pek çok insan, bencillikten çekindiği için öz şefkate kuşkuyla yaklaşır. Yine Rachel’i ele alalım. Rachel günlerinin büyük bölümünü ailesine zaman ayırarak, kalan zamanda pek çok günü ve geceyi de desteklediği yardım kuruluşları için çalışarak geçiriyor. Başkalarına yardımcı olmaya büyük önem veren bir ailede büyüyen Rachel, kendine zaman ve enerji ayırmasının anında başkalarına sırtını dönmek ve bencilleşmek anlamına geleceğini düşünüyor. Dünyada Rachel gibi düşünen pek çok insan var –iyi, bonkör, yüzünü başkalarına dönmüş pek çok insan, kendilerine karşı kötü olmayı dışarıya verecekleri iyiliğin önkoşulu sanıyor. 

İyi ama şefkat dediğiniz şey gerçekten toplamı sıfır eden bir oyun mu? Özeleştirinin vahşi pençelerinde debelenerek geçirdiğiniz zamanları düşünün. O sırada kendinize mi yoksa başkalarına mı odaklanırsınız? Öyle zamanlarda başkalarına verebildiğiniz zaman, ilgi, dikkat, özen daha mı azdır yoksa daha mı çoktur? İnsanların çoğu, kendini yargılamaya daldığında, zavallı, rezil, işe yaramaz kendilerinden başka şeylere çok az dikkat ayırabildiğini belirtir. Aslında, insanın özeleştiriye gömülmesi çelişkili de olsa bir çeşit benmerkezcilik sayılabilir. Kendimize karşı nazik ve anlayışlı olduğumuzdaysa duygusal gereksinimlerimizin çoğu karşılanır ve böylece başkalarının gereksinimlerine odaklanabiliriz. 

Ne yazık ki, başkalarının iyiliği için çalışan özenli, mütevazı ve kendini yok sayan insan düşüncesi çoğunlukla kendimize kötü davranmamız gerektiğine dair yanlış bir düşünceye yol açıyor. Bu durum, araştırmalara göre özellikle, daha özenli davranmaya, daha fazla empati kurmaya ve daha verici olmaya çalıştıkları sırada bile erkeklere kıyasla öz şefkat oranları daha düşük olan kadınlar için geçerlidir. Belki de bu gerçek çok da şaşırtıcı sayılmaz: Ne de olsa kadınlar, toplumsal düzene dahil olurken özen göstermek üzere yetiştiriliyorlar –kendilerini yok sayarak kalplerini eşlerine, çocuklarına, arkadaşlarına ve aile büyüklerine açıyorlar– fakat bu sırada kimse onlara kendileriyle ilgilenmeyi öğretmez. Her ne kadar feminist devrim, dünyanın farklı yerlerinde kadının yüklenebileceği rol yelpazesini genişletmiş olsa ve günümüzde iş hayatında ve siyasette daha önce hiç görmediğimiz kadar kadın lider görmek mümkün olsa da, kadınların kendini yok sayan birer ilgi makinesi olduğu düşüncesi yok olmuş değil. Artık kadınların evdeki kusursuz bakıcı rollerine bir de sosyal yaşamda başarılı bir kariyerler eklemeleri bekleniyor.

Kendine karşı iyi olmak, başkalarına karşı da iyi olmaya yardımcıdır, oysa kendine kötü davranmak yolu tıkamaktan başka işe yaramaz. Geçtiğimiz günlerde meslektaşım Tasha Beretvas ile Austin Teksas Üniversitesi’nde bir araştırma yaparak öz şefkat sahibi insanların ikili ilişkilerde daha verici olup olmadığını araştırdık. Çalışmaya en az bir yıldır birlikte olan 100 çift dahil ettik. Katılımcılar, Öz şefkat Ölçeği’ni kullanarak kendi öz şefkat düzeylerini belirledi. Ardından bir dizi kendi kendine raporlama ölçeği kullanarak eşlerinin ilişki dahilindeki davranışlarını betimlediler ve ilişkilerinden ne kadar memnun olduklarını ifade ettiler. Öz şefkat sahibi insanların eşleri tarafından daha ilgili ve özenli (örneğin “bana karşı ince ve nazik”), kabullenici (örneğin düşüncelerime saygı gösteriyor) ve kendi kendine yetebilmeyi destekleyici (örneğin “bana istediğim özgürlüğü tanıyor”) insanlar olarak betimlendiğini gözlemledik; kendini sıkça eleştiren eşlerse eşleri tarafından daha umursamaz (örneğin beni pek düşünmüyor”), saldırgan (örneğin “bağırıyor, kapıları çarpıyor”) ve kontrol odaklı (örneğin “her şeyi onun yaptığı gibi yapmamı bekliyor”) olarak betimlendi. 

Katılımcılar, buna ek olarak, kendilerini öz şefkat sahibi eşleriyle ilişkilerinden daha memnun ve ilişkilerine güvenle bağlı olarak tanımladı –bu çok da anlaşılabilir bir durum. Kendime karşı şefkat göstermeyip duygusal ihtiyaçlarımın tamamını eşimin karşılamasını beklersem, beklentilerim karşılanmadığında olumsuz davranışlar sergilemem kaçınılmaz olur. Fakat eğer kendime, gereksinimlerimi doğrudan karşılayacak ilgi ve destek verebilirsem, eşime sunabileceğim duygusal destek kaynağı çok daha fazla olur. 

Araştırmalar, öz şefkatin başkalarına şefkat gösterebilmek için gerekli olup olmadığı konusunda net verilere sahip değil; ne de olsa şefkat konusunda kendilerine karşı hiç bonkör olmadan başkalarına şefkat göstermeyi başaran pek çok insan var. Ancak son dönemde yapılan çalışmalar, öz şefkatin insanların şefkat verişini sürdürülebilir kıldığını gösteriyor. Örneğin, öz şefkatli danışmanlar ve terapistler daha az stres ve sürmenaj yaşıyor. Kariyerlerinden memnun oluyorlar, daha enerjik ve mutlu yaşıyorlar ve dünyada bir değişim yaratabilmenin verdiği tatmin duygusuyla hareket ediyorlar. Sosyal varlıklar olduğumuz için başka birinin acısına maruz kalmak, empatik rezonans nedeniyle zihinlerimizde acı merkezlerini harekete geçiriyor. Özellikle duyarlı ve empati kuran bir kişiliğe sahipsek, günlük hayatta başkalarının acısına şahit olduğumuzda, kişisel stres oranımız sürmenaj yaşayacak kadar yoğun olabiliyor. Bununla birlikte kendi kendimize şefkat verdiğimizde, acı çeken kişiyi anlamamıza ve hissettiklerini hissetmemize engel olmayan fakat bizim o duyguların içine gömülmemizi önleyen koruyucu bir tampon bölge oluşturuyoruz. Bu sayede danışanlarımız şefkati kendi empatik rezonans süreçlerinden alabiliyor. Diğer bir deyişle, kendimiz için yarattığımız şefkat, doğrudan diğerlerine geçiyor.